حرف E

هفتمین حرف الفبای زبان تورکی آزربایجانی حرف E e ( اِ ) می باشد .

املاء و معاني لغات پُر كاربرد و مصطلح در زبان توركي آزربايجاني كه با حرف E شروع مي شوند در جدول

زير آمده هست :

علامت خطاب و مراجعه					e
نوحه خوانی جمعی		ediləşmə	نوحه خوان ، مرثیه گو		edici
بطور جمعی نوحه و مرثیه گفتن					ediləşmək
نوحه خوانی کردن ، مرثیه گفتن ، گریاندن					ediləmək
انجام شده ،صورت گرفته ،عمل شده		edilmiş	انجام ، عمل شدگی		edilmə
انجام گرفتن ، عمل شدن ، صورت گرفتن					edilmək
هر یک از بچه های همزاد		ekiztayı	انجام ، عمل ، طرز اجراء		ediş
همزاد ، بچه های دارای مادر مشترک و همزمان تولد یافته					ekiz
ترشیدن ، ترش شدن		ekşimək	ترشی ، ترش		ekşi
تخمیر کردن ، اخم کردن ، روتوش کردن					ekşitmək
خلق ، مردم ، ملت ، قبیله ، نام حرف " ل "					el
قبایل دارای آداب و رسوم و سرزمین مشترک ، قبایل مهاجر و دامپرور					elat
رهبری ، رئیس و رئیس جمهور بودن		elbaşılıq	رهبر ، رئیس جمهور		elbaşı
برابر ، در کنار هم ، متفق		elcarı	رهبر و بزرگ قبیله		elbəyi
خواستگاری		elçiləmə	سفیر ، نماینده		elçi
خواستگاری کردن ، دختر خواستن					elçiləmək
خواستگاری ، نمایندگی ، سفارت ، ملت دوستی					elçilik
نوعی سرو ازگروه درختان برگ سوزنی					eldarşamı
موقعیت ، حال ، وضعیت		eləlik	هم نژاد ، هم ملت		eldaş
بدان شکل ، آنگونه ، آنطوری ، به آنسو ، به آن سمت					elə
همانطوری که هست ، بدون تغییر ، بدان صورت					eləcə
انجام دادن ، عمل کردن ، به انجام رساندن					elətdirmək
برداشتن ، به انجام رساندن ، عمل کردن					elətmək
هوای سرد که ییلاق کننده ها را برای برگشتن به قشلاق و محل مناسب مجبور می کند					elqovan
مردمی شدگی ، در اختیار مردم واقع شدگی		elləşdirilmə	قبیله ، اقوام ، خلق		el-gün
مردمی شدن ، در اختیار مردم واقع شدگی				elləşdirilmək
ملی و مردمی شدگی		elləşmə	مردمی سازی		elləşdirmə
ملی کردن ، مردمی کردن ، در اختیار مردم قرار دادن					elləşdirmək
ملی شدن ، در اختیار مردم قرار گرفتن					elləşmək
دارای وطن و ملت ، هر یک از اعضای یک ملت و کشور					elli
مردمی ، مال همه مردم ، برابر ، توسط همه مردم					ellik
بصورت متفق ، با شرکت همه ، بطور جمعی					ellikcə
ملی شدگی ، مردمی شدگی		ellikləşdirilmə		از طرف همه مردم	elliklə
ملی و مردمی شدن ، در اختیار مردم قرار گرفتن عمومی شدن				ellikləşdirilmək
عمومی شدگی ، ملی و مردمی شدگی					ellikləşmə
عمومی و ملی شدن ، مال مردم شدن					ellikləşmək
خلق ، مردم ، اجتماع ، توده مردم			el-oba	نام قدیمی یونانیها	ellin
بی وطن ، بی خانمان ، بی سامان				elsiz-obasız
مردم ، ملت		el-ulus	نام زن برادران نسبت به هم		elti
باران شدید و تند که هنگام کوچ از ییلاق می بارد					eltökən
نام حرف " م "		em	وطن ، ملت ، کشور		el-yurd
نام حرف " ن " ، اشارت ، عرض و پهنا					en
دستگاه تخلیه و پیاده کننده ، پایین آورنده بار					endirici
پایین آمدن ، کم شدن ، تنزل کردن					endirilmək
نردبان ، پله ، سرازیری		enəcək	کاهش ، تنزل ، تخفیف		endirim
شیب دار ، دارای سرازیری ، دارای تخفیف					endirimli
پیاده کردن ، پایین آوردن ، تخفیف دادن ، کم کردن ، احترام کردن ، ضربه وارد کردن					endirmək
شیب ، سرازیری ، نشیب		eniş	به پهنا ، به عرض		eninə
از بلندترین نقطه بسوی دامنه ، از بالا به پایین					enişaşağı
سرازیری ، محل شیب		enişlik	شیب دار ، دارای شیب		enişli
فراز و نشیب				eniş-yoxuş
دارای فراز و نشیب ، دارای پستی و بلندی				eniş-yoxuşlu
پر فراز و نشیب ، دارای فراز و نشیب				enişli-yoxuşlu
عریض و گشاد شدگی ، باز شدگی		enləşmə	پهن و عریض شدگی		enlənmə
پهن شدن ، عریض شدن ، گسترش یافتن ، بزرگ شدن ، فخر کردن ، احساس غرور کردن					enlənmək
عریض شدن ، باز و گشاد شدن					enləşmək
عریض و وسیع کردن ، بزرگ و باز کردن			enlətmək	عریض و بزرگ سازی	enlətmə
عریض ، باز ، وسیع ، بزرگ					enli
دارای دهن و لبه پهن و گشاد ، دارای دهان بزرگ					enliağızlı
نوعی ماهی آبهای شیرین که سر پهنی دارد					enlibaş
بطور وسیع و پهن		enlicə	دارای بینی پهن و بزرگ		enliburunlu
سینه فراخ ، دارای سینه پهن و بزرگ					enlidöşlü
وسعت ، پهنا ، عرضی		enlik	دارای ابروان پرپشت و پهن		enliqaşlı
دارای شانه و کتف پهن و بزرگ					enlikürəkli
عریضی ، فراخی ، پهن و باز بودن ، وسعت					enlilik
دارای برگ های پهن و بزرگ		enliyarpaqlı	دارای صورت پهن و بزرگ		enliüzlü
کم عرض ، تنگ		ensiz	افت ، تنزل ، پیاده شدگی		enmə
پیاده شدن ، پایین آمدن ، تخفیف دادن ، افتادن ، واردشدن ، کاهش یافتن ، نشستن ، برگشتن					enmək
کم عرض و تنگ و باریک شدگی				ensizləşdirilmə
باریک و کم عرض شدن ، تنگ تر شدن				ensizləşdirilmək
کم عرض و تنک و باریک سازی				ensizləşdirmə
تنگ و باریک کردن ، کم عرض کردن				ensizləşdirmək
کم عرض و تنگ و باریک شدن				ensizləşmək
نام حرف " ر "		er	کم عرضی ، تنگی		ensizlik
بز نر		erkəc	دست یافتن ، رسیدن		erişmək
دارای قدرت و ارگان نرینه ، قوی ، نیرومند ، زمخت ، بی نزاکت					erkək
مناسب نر ، جسورانه ، با شهامت مردانه					erkəkcə
ارگان نر و نرینه ، درگلها					erkəkcik
به سن بلوغ رسیدن و تغییر صدا دادن ، بعلت گذشتن زمان وموقع گیاه و غیره زمخت و سخت شدن ، سفت شدن					erkəkləmək
سفت و سخت و محکم شدگی ، نر شدگی					erkəklənmə
بصورت نر رفتار کردن ، سخت و سفت شدگی				erkəklənmək
بصورت نر رفتار کردن ، نر مانند شدن ، سفت تر شدن				erkəkləşmək
پیش از موقع ، صبح زود ، قبلاً		erkən	نر بودن ، مردی ، نرینه		erkəklik
نژاد هند و اروپائی که در کشورهای گوناگون جهان بصورت پراکنده و امروزه در سرزمینهای غربی آزربایجان بنام ارمنستان زندگی می کنند . وطن اصلی آنها منطقه تسلیا در بالکان می باشد ، ارمنی					erməni
زود ،صبح زود ، قبلاً		ertə	به ارمنی		ermənicə
روز ، هفته ، ماه ، فصل و سال بعد			ertəsi	از صبح ، قبلاً	ertədən
تشکیلات ویژه ارتش فاشیست آلمان					eses
زبان بین المللی ، یکی از زبانهای مصنوعی که گرامر آن بسیار ساده و آسان است و در سال 1887 میلادی توسط دکتر زامن هوف اختراع شده است					esperanto
مردم ساکن استونی که به گروه فین – اوگور وابسته اند					eston
بهم زنی ، حفاری		eşələmə	دوست ، یار ، برابر		eş
بخش داخلی میوه های سیب گلابی ، به و غیره که قابل خوردن نمی باشد					eşələk
بهم زدن ، کندن ، حفاری کردن ، گشتن ، زیر و رو کردن					eşələmək
با خاک و غیره و توسط پاها مشغول شدگی					eşələnmə
بوسیله پا و پنجه خاک و غیره را بهم زدن ، مشغول شدن					eşələnmək
میله فلزی جهت بهم زدن یا حرکت دادن آتش اجاق					eşənc
خاک و خاکستری که مرغها در آنجا دنبال دانه و غیره می گردند ، محل مشغولیت ، محل جستجو شده					eşənək
مورد استماع واقع شدگی ، دریافت		eşidilmə	شنونده ، دریافت کننده		eşidən
به گوش رسیدن ، دریافت شدن ، شنیده شدن ، به اطلاع و آگاهی رسیدن					eşidilmək
غیر قابل دریافت و احساس ، حرف نامفهوم					eşidilməz
نامفهومی ، غیر قابل احساس و دریافت بودن				eşidilməzlik
گود و سوراخ شدگی		eşilmə	بیرون ، خارج ، صحرا		eşik
کنده شدن ، سوراخ شدن ، پیچ خوردن					eşilmək
مسئول و مدیر تشریفات دربار ، وزیر امور خارجه ، مدیر و مسئول گروه استقبال از میهمانان					eşikağası
لایه لایه ، طبقه طبقه ، بطور مجعد					eşim-eşim
ابلاغ و ابراز شدگی ، شنیده شدگی					eştidirilmə
تحویل شدن ، به اطلاع رسیدن ، شنیده شدن					eştidirilmək
به اطلاع رسانی ، تفهیم ، تحویل					eşitdirmə
به گوش و اطلاع کسی رساندن ، تحویل دادن					eşitdirmək
شنیدن ، دریافتن		eşitmək	دریافت ، احساس		eşitmə
ناشنوائی ، بی تفاوتی ، بی حسی ، بی اطلاعی				eşitməməzlik
ناشنوائی ، بی تفاوتی ، بی حسی ، بی اطلاعی				eşitməzlik
گود و سوراخ سازی ، مجعد ، پیچیده ، نام بازی میان بچه ها که بوسیله قاب اجرا می شود					eşmə
لایه لایه ، بطور مجعد و پیچیده					eşmə-eşmə
کندن ، سوراخ کردن ، گود کردن ، پیچاندن ، تاب دادن					eşmək
خر ، الاغ ، نفهم ، احمق		eşşək	تنها ، یگانه ف بی همتا		eşsiz
نوعی بیان با بوی بد و گلهای سفید			eşşəkbiyanı	زنبور زرد	eşşəkarısı
خر پرور ، خر سوار ، باربر بوسیله خر					eşşəkçi
باربری به وسیله خر ، خرسواری ، خرپروری					eşşəkçilik
خار شتر ، خار دارای برگهای اره دندانه ای				eşşəkqanaqlı
خریت ، حماقت		eşşəklik	دارای خر ، خر سوار		eşşəkli
شوخی ومزاح دور از ادب و نزاکت					eşşəkoyunu
یک نوع گیاه وحشی شبیه تربچه زمخت و بد					eşşəkturpu
انجام گیری ، وقوع عمل شدگی					etdirilmə
انجام گرفتن، عمل شدن ، صورت گرفتن					etdirilmək
انجام دادن ، عملی کردن		etdirmək	انجام دهی ، عملی سازی		etdirmə
انجام ، عمل ، کار					etmə
انجام دادن ، کردن ، به انجام رساندن ، عملی کردن					etmək
انجام دادن ، کردن ، به انجام رساندن ، عملی کردن					etməklik
بدون انجام ، بدون عمل ، بدون اجراء					etməksizin
انبار ، زیر زمین ، مخزن		evaltı	خانه ، منزل ، پناهگاه		ev
محدود ، گسترش نیافته ، ساده ، بین چند خانه					evarası
خانگی ، اهلی		evcil	خانه کوچک ، خانه مانند		evcik
خانه خانه ، نام بازی در میان بچه ها				evcik- evcik
خرگوش اهلی و خانگی		evdovşanı	بسیار ، بلند ، با صدای بلند		evdolusu
مردم نزدیک به تونقوزها که در شمال شرق سیبری زندگی می کنند .					even
به زبان اِوِن					evencə
مردم ساکن سیبری که بصورت گسترده پخش شده اند .					evenk
خانواده ، خانه و کاشانه ، زن و بچه ، مال و ملک					ev-eşik
خانه دار سازی ، متأهل سازی			evləndirmə	حیاط باغچه	evlək
خانه دار و متأهل کردن ، به شوهر دادن ، زن گرفتن					evləndirmək
خانه دار شدگی ، متأهل شدگی ، ازدواج					evlənmə
ازدواج کردن ، متأهل شدن ، زن گرفتن ، شوهر کردن					evlənmək
خانواده دار ، دارای زن و فرزند ، دارای مال و ملک			Evil-eşikli	خانه دار ، متأهل	evli
مناسب خانه ، خانه بودن ، زن ، همسر					evlik
تأهل ، خانه دار بودن ، متأهل بودن ، دارای خانواده بودن					evlilik
بی خانه ، بدون خانواده ، مجرد ، تنها			evsiz	دفعه ، بار ، نوبت	evnə
بدون خانه و کاشانه ، بدون خانواده و مال و ملک				evsiz-eşiksiz
بی خانه و کاشانه بودن ، تنهائی ، مجردی					evsizlik
دزد ، سارق		evyaran	کنار منزل ، بالکن		evyan
خرابکار ، مضر ، کسی یا چیزی که موجب بدبختی دیگران می شود ، بدیمن ، زیان آور					evyıxan
ندا ، خطاب ، علامت نارضایتی و اعتراض					ey
ماساژ پستانهای گاو قبل از شیر دوشی جهت آماده سازی آن برای شیر دادن ، تعریف و نوازش گاو هنگام شیر دوشی					eydirmə
آماده کردن پستان گاو برای شیر دوشی از طریق ماساژ یا شیر دادن به گوساله آن ، نوازش کردن یا تعریف گفتن گاو برای شیر دوشی					eydirmək
علامت شوخی ، مسخره و نارضایتی است			ey-hay	اگر ، شاید	eyhana
خوب ، زیبا ، بهتر ، بصورت قشنگ					eyi
خوب و بهتر شدگی	eyiləşdirilmə		بطور خوب و زیبا		eyicə
بهتر شدن ، خوب و زیبا شدن				eyiləşdirilmək
خوب و بهتر سازی ، زیبا سازی					eyiləşdirmə
خوب و بهتر کردن ، زیبا کردن				eyiləşdirmək
خوبی ، خدمت ، زیبائی		eyilik	خوب وبهتر شدگی		eyiləşmə
خوب و بهتر شدن ، زیبا و قشنگ شدن					eyiləşmək
آنگونه ، آنطوری ، به آن شکل ، بدان روش					eylə
کردن ، انجام دادن		eyləmək	انجام ، اقدام		eyləmə
کیسه چرمی برای حفظ و نگهداری ماست ، دوغ و غیره					eymə
کیسه یا توبره چرمی		eyməç	دهن گشاد		eyməağız
کسیکه کیسه چرمی می دوزد یا می فروشد					eyməçi
پوست مناسب برای تهیه کیسه و توبره چرمی					eyməlik
خوب و بهتر شدن		eynimək	خوب و بهتر شدگی		eynimə
علامت درد و غم ، به معنی خواهش و التماس					eyvay
کم عرض و تنگ و باریک شدگی					ensizləşmə
به روز و زمان بعد موکول کردن ، عقب انداختن					ertələmək

منبع :

1- فرهنگ تركي - فارسي داشقين نوشته علي حسين زاده ( داشقين ) انتشارات اختر تبريز