حرف Ə _ قسمت دوم

ششمین حرف الفبای زبان تورکی آزربایجانی حرف Ə ( اَ ، ع ) می باشد .

املاء و معاني لغات پُر كاربرد و مصطلح در زبان توركي آزربايجاني كه با حرف Ə شروع مي شوند در جدول

زير آمده هست :

زن و شوهر ، بطور برابر و مساوی			ər-arvadlı		زن و شوهر	ər-arvad
زن شوهر دوست		ərcan	زن و شوهری			ər-arvalıq
زنیکه شوهر خود را را دوست دارد و به آن احترام می گذارد						ərcanlı
نوعی مراجعت و خطاب به شوهر از طرف زن						ərcik
شرف ، مردانگی ، صبر		ərdəm	مثلاً مرد ، شوهر			ərciyəz
غول ، موجود و سیمای وحشتناک که در حقیقت وجود ندارد ، آدم چرکین و بد هیکل						ərdo
مناسب ظن ، فکر و موقعیت عرب ، به زبان عربی ، زبان عرب			ərəbcə		عرب ، نژاد ، سامی	ərəb
به عربی تبدیل شدن ، عربی شدن					ərəbcələşdirilmək
زبان و فرهنگ عرب را پذیرفتن ، عرب شدن					ərəbləşmək
نازا ، بی نتیجه	ərəmik	زود رس ، کشت پیش از موقع				ərəğac
جسور ، جوانمرد ، عارف ، ولی ، زاهد ،بر اساس یک باور موجودی است دریائی که در اصل وجود ندارد						ərən
هرس درختان		ərəvüş	واحد طول ( از مرفق الی نوک انگشتان )			ərəş
دیر رس						ərəzən
کسیکه به سن بلوغ رسیده لاکن ازدواج نکرده است						ərgən
بلوغ ، جوش و غرور و علامت بلوغ در صورت جوانان						ərgənlik
مایع و مذاب بودن		ərginlik	مایع ، مذاب			ərgin
حلال ، ذوب کننده دیگر مواد ، ریخته گر						əridici
زرد آلو ، آلوچه		ərik	ذوب شدن ، مایع شدن			əridilmək
نوعی گیاه که دارایگلهای زرد و سرخ تند می باشد						ərikgülü
باغ زرد آلو		əriklik	دارای زردآلو			ərikli
ذوب شدن ، بصورت مایع در آمدن ، جاری شدن						ərimək
خاصیت موادی که ذوب و مایع نمی شوند ، سفتی ، سختی						əriməzlik
تنبلی ، بیکاری		ərincəklik	تنبل ، سست ، غیر فعال			ərincək
مشکوک ، تنبل ، مذاب		ərinik	تنبلی و سستی کننده			əringən
تنبلی کردن ، سستی کردن ، خجالت کشیدن ، بصورت مایع در آمدن ، ذوب شدن						ərinmək
زرنگ ، چابک ، ضد تنبل ، فعال						ərinməz
با پرروئی ، با بی شرمی ، با بی حیائی					ərinməz-ərinməz
ذوب شده ، آب شده ، مایع شده						ərinmiş
آلیاژ ، ماده تهیه شده از ذوب و ترکیب چند ماده						ərinti
تار اندازی ، تار کشی	ərişləmə	تار و پود	əriş-aröac		تار ، رشته ، نخ	əriş
تار انداختن ، تار کشیدن ، ( در دستگاه بافندگی )						ərişləmək
مناسب تار ، مناسب مناسب برای تهیه رشته ، نخ ، تار						ərişlik
مزاحم شدن ، اذیت کردن ، حرفهای نامربوط گفتن						ərişmək
ذوب و حل شونده		əriyici	مایع و مذاب سازی			əritmə
ذوب کردن ، مایع کردن ، پخش کردن ، فروختن ، نرم کردن ، ضعیف کردن ، خرج کردن ، حل کردن						əritmək
آزادی ، آزادی عمل بزرگان نسبت به زیر دستان و نزدیکان خود در مورد تربیت و نصیحت ، قلعه داخلی ، حصار کوچک						ərk
خودخواه ، مغرور			ərkəsöyün		بچه کودک	ərkə
آزاد ، مستقل		ərkin	درخت ارغوان			ərkəvan
تربیت و بزرگکردن بچه بصورت آزاد و با ناز و اهتمام						ərkləmək
با ناز و اهتمام بزرگ شدن ، خود را آزاد حس کردن						ərkələnmək
احساس نزدیکی ، حس بزرگی و آزادی عمل						ərklik
کاملاً آزاد ، لوس ، نُنُر ، حرف نشنو ، خودخواه			ərköyün		ناز - عشوه	ərk-naz
با لوسی و خودخواهی ، با آزادی و غرور					ərköyüncəsinə
احساس آزادی بیش از حد ، لوس و خودخواه و نُنُر شدگی ، پررو شدگی					ərköyünləşmə
احساس آزادی کامل کردن ، لوس و نُنُر شدن					ərköyünləşmək
خودخواهی، نُنُر بودن ، احساس آزادی بیش از حد ، غرور						ərköyünlük
با بزرگمنشی ، با احساس نزدیکی و بزرگی و رفتار ناشی از آن نسبت به دیگران						ərkyana
زن و شوهر بطور برابر ، با خانواده			ərli-arvadlı		زن متأهل ، شوهر دار	ərli
شوهر دار و متأهل بودن		ərlilik	وظیفه شوهری ، دختر بالغ و دم بخت			ərlik
پساب ، چرکاب	ərov	هدیه ، موجب جستجو و تحقیق				ərməğan
طبقه چرکین روی سرکه ، کپک موی سر ، رسوب ، جرم						ərp
چرک شدن ، جرم شدن، بصورت لایه چرکین و جرم مانند در آمدن						ərəplənmək
میله آهنی دارای یک سر پهن و یک سر چنگالی که در نانوائی و در پاکسازی تنور استفاده می شود ، کاردک						ərsin
بوسیله کاردک پاک کردن ، در آوردن ( نان )						ərsinləmək
از دیواره تنور جداشدن ،پاک شدن ( با کاردک )						ərsinlənmək
بی شوهری ، مجردی ، بیوگی ، تنهائی			ərsizlik		زن مجرد ، بیوه زن	ərsiz
مقابل مرد ، کسیکه با مرد روبه رو می شود ، عروس ، زن						ərus
تعاونی ، همکاری		ərvəz	سرخی آتش ، شعله			əruz
تب و لرز ، حصبه						əsbə
نوعی گل بنفشه ای که در مزارع و خشکیها رشد می کند						əsbəçiçəyi
نوعی گل بنفشه ای که در مزارع و خشکیها رشد می کند						əsbəgülü
لرزیدن ، وزیدن ، حرکت سریع کردن		əsdirilmək	کاردک خمیر و تنور			əsdəmi
دچار لرز و آوارگی سازی ، حرکت دهی						əsdirmə
لرزاندن ، موجب وزش و آوارگی شدن						əsdirmək
کهنه فروش ، عتیقه چی		əsgiçi	زنده ، سلامت ، سالم ، نام اصلی بابک			əsən
کهنه شدگی ، کهنه و عتیقه شدگی						əsgiləşmə
کهنه شدن ، قدیمی شدن ، عتیقه شدن						əsgiləşmək
تکه های کهنه پارچه و لباس		əsgi-püsgü	کهنگی ، قدیمی بودن			əsgilik
مضایقه ، زیاد بینی		əsirgəmə	بصور لرزان			əsim-əsim
مضایقه کردن ، قناعت کردن ، حفظ کردن						əsirgəmək
مضایقه شدن ، حفظ و قناعت شدن		əsirgənmək	مضایقه شدگی ، حفظ و قناعت شدگی			əsirgənmə
ناقص ، نا تمام ، نقصان		əskik	کهنه ، قدیمی			əski
غیر ضروری ، بیجا ، بیهوده ، دور از ادب و نزاکت						əskik-artıq
با رذالت ، با پستی ، مانند افراد پست						əskik-əskik
قصور ، نقصان						əskik-gərək
نارسائی ، قصور ، پستی						əskiklik
رذیل و پست شدگی ، ناقص و کم شدگی						əskildilmə
کم شدن ، ناقص شدن ، پایین آمدن						əskildilmək
نقصان ، رذالت ، ناقص شدگی ، پایین آمدگی						əskilmə
کم و ناقص شدن ، پایین آمدن ، رذیل شدن						əskilmək
کم و ناقص کردن		əskiltmək	ناقص سازی ، کاهش			əskiltmə
کهنه و قدیمی شدن		əskimək	کهنه و قدیمی شدگی			əskimə
لرزش ، وزش ، ناراحتی		əsmə	کهنه و قدیمی شده			əskimiş
دارای بیماری تب و لرز ، دارای لرزش و وزش			əsməcəli		لرزش خفیف	əsməcə
نوعی گل که در دامنه و سینه کوه خشک و سنگلاخ رشد می کند			əsnəgülü		لرزیدن ، وزیدن	əsmək
خمیازه کشی		əsnəmə	خمیازه ، لاستیک ، کشدار			əsnək
خمیازه کشی و حرکت لاستیکی جمعی			əsnəşmə		خمیازه کشیدن	əsnəmək
بصورت جمعی خمیازه کشیدن ، وقت تلف کردن						əsnəşmək
گنده ، غضبناک ، گمراه			əsrik		گل سنگ	əspərək
عصبانیت ، غضبناکی ، جوش و خروش						əsrimə
ناراحت و عصبانی شدن ، خروشیدن ، گنده و گمراه شدن						əsrimək
عصبانی شده ، ناراحت و غضبناک شده						əsrimiş
بیش از حد عصبانی و ناراحت شدن ، پرخاش کردن ، خروشیدن					əsriyib-kükrəmək
علامت خطاب و نارضایتی		əşi	شبیه ، مثل ، دوست ، یار			əş
تنهائی ، بی یاری ، یگانگی ، بی همتائی			əşsizlik		تنها ، بی همتا ، بی یار	əşsiz
یکی از بازیهای کودکان					əşşəkbelisındırdı
گوشت ، طبقه بین پوست و استخوان بدن انسان و حیوان						ət
جوجه تازه از تخم در آمده ، جوجه بی پر و بال						ətbala
بدن لخت بچه		ətcə	بی عقل ، احمق			ətbaş
چرخ و گوشت		ətçəkən	نوزاد و بچه عریان			ətcəbala
قصابی ، دام پروری		ətçilik	قصاب ، گوشت فروش			ətçi
آلاتی چون ساطور ، چرخ گوشت و غیره ، قصاب						ətdoğrayan
پشم پاک کن		ətəc	گوشت کوب			ətdöyən
سری ، بطورمخفی ،پس انداز مخفی		ətəkaltı	دامن ، دامنه ، پاورقی ، پایین			ətək
دامن دامن ، به مقدار زیاد ، خیلی		ətək-ətək	بیش از حد ، با دامن پر ، خیلی زیاد			ətəkdolusu
دامن گیری ، طی ، یورش ، گرفتار سازی						ətəkləmə
دامن گرفتن ، طی کردن ، گرفتار کردن ، دامن کردن						ətəkləmək
دامن شدگی ، جمع شدگی ( به دامن ) ، گرفتار شدگی						ətəklənmə
دامن شدن ، گرفتار شدن ، پرشدن ( به دامن )						ətəklənmək
جفت ، جفت جنین		ətənə	دامن دار ، دامنه دار			ətəkli
دامنی ، پولک ، سکه و غیره که بعنوان زینت به حاشیه و کنار لباس زنان می دوزند						ətəklik
بدون جفت		ətənəsiz	جفت دار			ətənəli
تلخ گوشت ، تلخ زبان		ətiacı	اثر ، خبر ، رد ، علامت ، نشان			ətər
زن یا دختر نیمه عریان ، دارای بدن باز و بدون پوشش کافی ، بدحجاب			ətiaçıq		تلخ گوشتی	ətiacılıq
فربه و چاق شدن		ətlənmək	فربه و چاق شدگی			ətlənmə
گوشتی شدن ، رو به پوسیدگی گذاردن		ətləşmək	گوشت شدگی ، نرم شدگی			ətləşmə
چاق ، فربه ، گوشت دار، پر ، دارا ، ثروتمند						ətli
غذای تهیه شده از گوشت و برنج			ətliçilov		پر ، زنده ، چاق	ətli-canlı
گوشتی ، پرورش یافته برای گوشت			ətlik		زنده ، پر ، چاق	ətli-qanlı
کاشتن	ətmək	گوشتی ، روغنی			ətlik-piylik
حیوانی که برای گوشت و شیر پرورش می یابد					ətlik-südlük
جوجه پرنده بی پر و بال ، جوجه تازه از تخم در آمده						ətmətən
لاغر و بی گوشت شدگی ، ضعف		ətsizləşmə	ضعیف ، لاغر ، بی گوشت			ətsiz
لاغر و بی گوشت شدن ، ضعیف شدن						ətsizləşmək
آبگوشت	ətsuyu	لاغری ، بی گوشتی ، قحطی گوشت				ətsizlik
دهشت آور ، دارای تأثیر بد و منفی			ətürpərdici		دارای تأثیر بد	ətürpərdən
گوشتخوار	ətyeyən	گوشت و روغن ، چربی				ət-yağ
ترشک ، گیاهی که برگهای داروئی دارد		əvəlik	گوشت نخور ، آنکه گوشت نمی خورد			ətyeməz
علامت تصدیق ، صحیح ، درست ، البته ، معلوم است ، قطعاً						əvət
انحناء کجی ، کج		əydəm	به معنی خوب ، زیبا ، خوش			əy
کج و خمیده سازی ، انحنا ء بخشی		əydirmə	دارای انحناء کج			əydəmli
خطاب و مراجعت به افراد مذکر، رنده ، سوهان		əyə	کج و خم کردن ، برگردان			əydirmək
رنده کشیدن ، سوهان کشیدن ، سمباده کشیدن			əyələmək		رنده و سوهان کشی	əyələmə
رنده شدن ، صاف شدن ، سمباده شدن		əyələnmək	رنده و سوهان شدگی، صاف شدگی			əyələnmə
خم و دولا شدن		əyilmək	خم و کج شدگی			əyilmə
کج و خمیده کردن		əyiltmək	کج و منحنی سازی			əyiltmə
پوشاک ، لباس		əyin-baş	اندام ، بدن ، تن			əyin
انحناء ، خمیدگی ، قسمت کج و ناراست			əyinti		آستر پشت پیراهن	əyindirik
ریسندگی ، نخ سازی		əyiricilik	ریسنده ، نخ ساز			əyirici
شیر مال ، نان شیردار که در روغن سرخ شده است						əyirdək
ریسیده شدن ، نخ شدن		əyirdilmək	ریسیدگی ، نخ شدگی			əyirdilmə
ریسیده شدن ، نخ شدن		əyirilmək	ریسیدگی ، نخ شدگی			əyirilmə
تاب دهی ، نخ سازی		əyirmə	ریسیده ، نخ شده			əyirilmiş
تاب سنج ، دستگاه سنجش ریسندگی			əyirməölçən		ریسیدن ، رشتن	əyirmək
ریساندن ، نخ کردن ، رشتن		əyirtdirmək	تاب دهی ، نخ سازی			əyirtdirmə
تاب دهی ، نخ سازی ، ریسیده ، ریسمان						əyirtmə
ریساندن ، نخ کردن ، رشتن ، ریسمان کردن						əyirtmək
گرفتار سازی ، شکار		əyləmə	کج و معوج			əyiş-üyüş
گرفتن ، متوقف کردن ، دست گذاشتن						əyləmək
تفریح ، شادی ، چیز بی فایده و بی اهمیت ، بازی						əyləncə
دارای تفریح ، شادی آور ، خوش آیند ، تفریح						əyləncəli
خوش آیند ، شاد ی بخش ، تفریحی						əyləndirici
مشغول تفریح و شادی شدگی ، گرفتار شدگی ، تسخیر و دستگیر شدگی						əyləndirilmə
با تفریح و شادی مشغول شدن ، تفریح کردن ، توقیف شدن ، باز ایستادن ، گرفتار شدن					əyləndirilmək
با تفریح و برنامه های شادی بخش مشغول سازی ، متوقف سازی						əyləndirmə
با تفریح و شادی مشغول کردن ، بازیچه کردن ، متوقف کردن ، دست گذاشتن ، گرفتار کردن						əyləndirmək
کهنه بچه ، پارچه کهنه		əsgi	ایست ، توقف ، تفریح ، شادی			əylənmə
ایستادن ، متوقف شدن ، پایین آمدن ، تفریح کردن ، با برنامه های شادی بخش مشغول شدن ، با کسی شوخی کردن ، مسخره کردن						əylənmək
عمل نشستن و بر جای ماندن را انجام دادن						əyləşdirilmə
بر جای خود نشستن ، آرام گرفتن ، متوقف شدن					əyləşdirilmək
بر قرار و ساکت سازی ، موجب جلسه شدگی						əyləşdirmə
نشاندن ، بر قرار کردن ، آرام کردن						əyləşdirmək
نشستن ، برقرار و بر جای شدن		əyləşmək	نشست ، جلسه			əyləşmə
متوقف کردن ، با تفریح و شادی مشغول کردن ، بازی دادن			əylətmək		متوقف سازی	əylətmə
حیوان شکاری از خانواده گوزن و آهو						əylik
خم و کج سازی ، حلقه ، چنبر ، چرخ						əymə
خم کردن ، تغییر مسیر دادن ، ناراست کردن ، برگرداندن						əymək
ضعیف ، کوتاه ، لاغر		əyrəmcə	کج ، خمیده			əyməli
کج ، خمیده ، ناراست ، دزد ، نادرست ، غیر مستقیم			əyri		کج و معوج	əyrəmli
گوژ پشت	əyribel	پای کج ، فلج	əyriayaq		دهن کج	əyriağız
به هر طرف ، آنسو ، اینسو ، به جوانب مختلف						əyri-bəri
بی ریخت ، دارای وجود ناراست و معیوب			əyriböyür		گردن کج	əyriboyun
بینی کج	əyriburun	کج و معوج ، پیچ در پیچ			əyri-bulamac
ناراست ، دارای پیچ و تاب ، کج و معوج			əyri-büyrü		شاخ کج	əyribuynuz
دارای خطوط ناراست و غیر مستقیم		əyricizgili	کمی کج ، کمی خمیده			əyricə
منقار کج	əyridimdik	شانه کج ، دارای کتف ناراست				əyriçiyin
منحنی ، غیر مستقیم ، کج و معوج					əyri-dolanbac
پای کج ، معیوب		əyriqıç	ناقص و ناراست			əyri-əskik
دارای پاهای کج و ناراست ، پای کج						əyriqılça
ناراستی ، نادرستی ، کجی		əyrilik	دارای انحناء و خمیدگی			əyrili
خم و کج شدن		əyrilmək	خم و کج شدگی			əyrilmə
انحناء ، خمیدگی ، ضعیف ، کوتوله ، لاغر						əyrim
کج و معوج		əyrim-üyrü	انگشتری ، حلقه			əyrimçə
پیچ و خم					əyrim-üyrüm
راست ، مستقیم ، صاف		əyrisiz	دزدان ، حیله گران			əyri-oğru
کج و خم کردن		əyritmək	کج و خمیده سازی			əyritmə
عضله	əzilə	عضله	əzələ		کج و معوج	əyri-üyrü
میوه و درخت ازگیل	əzgil	بدون عضله	əzələsiz		عضله دار	əzələli
خسته ، کوفته ، بی طاقت		əzgin	باغ درخت ازگیل			əzgillik
خسته و کوفته شدگی ، بیزار شدگی						əzginləşmə
خسته شدن ، خسته و کوفته شدن						əzginləşmək
بی تاب و طاقت ، بطور خسته و کوفته			əzgin-üzgün		خستگی و کوفتگی	əzginlik
شکننده ، بسیار سنگین ، بسیار مؤثر ، نابود کننده						əzici
له شده ، محو شده ، خرد شده ، مظلوم ، شکسته						əzik
شکستگی ، له شدگی ، مظلومیت ، محو شدگی						əziklik
شکسته و از هم پاشیده ، ناصاف ، خرد شده ، کوفته شده						əzik-üzük
ناز و ادا ، عشوه ، کرشمه					əzilib-büzülmə
عشوه و ناز کردن ، شکسته و ناصاف شدن					əzilib-büzülmək
ناز ، عشوه ، خرد شدگی						əzilmə
ناز کردن ، عشوه گری کردن ، خرد شدن ، له شدن						əzilmək
بصورت تکه و پارچه ، خرد شده ، از هم پاشیده						əzim-əzim
خرد و له شده ، ناصاف						əzinik
چیزهای خرد وله شده ، آثار خستگی و کوفتگی						əzinti
خرد و له شدگی ، خسته و کوفته شدگی						əzişdirilmə
بصورت خرد و شکسته در آمدن ، اذیت شدن						əzişdirilmək
خسته و کوفته سازی ، آزار دهی ، خرد سازی						əzişdirmə
خرد و له کردن ، آزار دادن ، خسته و کوفته کردن						əzişdirmək
پوره ، آرد ، پودر ، غذای تهیه شده از جگر، سنگ تیز کن آلات برنده ، آزار ، اذیت ، ظلم						əzmə
کتک زدن ، تحت فشار قرار دادن ، فشار آوردن					əzməçələmək
تحت فشار قرار دادن ، خرد و له کردن ، ظلم کردن ، کتک زدن						əzmək
کتک کاری ،آزار						əzmələmə
کتک زدن ، آزاردادن ، خرد کردن ، ظلم کردن						əzmələmək
کتک خوری ، تحت فشار و ظلم واقع شدگی						əzmələnmə
کتک خوردن ، مظلوم شدن ، اذیت شدن						əzmələnmək
گروه زنبق ها		əzvayçiçəklilər			عود ، صبر زرد	əzvay
تلخ زبانی ، عجز ، بیچارگی		əzvaylıq	زندگی ، حیات			əzvayiş
کاشتن و پروردن ، کاشتن و درو کردن				əkib-becərmək
لرزش ، حرکت سریع ، وزش				əsdirilmə

منبع :

1- فرهنگ تركي - فارسي داشقين نوشته علي حسين زاده ( داشقين ) انتشارات اختر تبريز