حرف İ - قسمت دوم

İ

پانزدهمین حرف الفباي توركي آزربايجاني i ( ای ) مي باشد .

املاء و معاني لغات پُر كاربرد و مصطلح در زبان توركي آزربايجاني كه با حرف i شروع مي شوند در جدول زير

آمده هست :

کوبیدن ، خرد کردن ، از پوسته جدا کردن					imriklətmək
حساس ، آنکه حس بویایی قوی دارد ، بو کشنده					imsik
بو کشیدن		imsiləmək	بو کشی ، دریافت بو		imsiləmə
احساس بو ، کنترل از طریق بو کشی					imsilənmə
احساس بو کردن ، از طریق بو کشی کنترل کردن					imsilənmək
التهاب گلو ، آنژین ، گلو درد ، خروسک ، مشاور ، امین ، دوست ، معتمد ، مصاحب ، ندیم					inaq
دارای بیماری آنژین ، دارای مشاور و معتمد					inaqlı
معتقد ، با ایمان		inamlı	باور ، اعتقاد ، ایمان		inam
بی اعتقادی ، بی ایمانی ، ناباوری		inamsızlıq	بی اعتقاد ، بی ایمان		inamsız
جدی ، اساسی ، درست ، قابل باور					inandırıcı
قانع کننده و جدی بودن ، صحت ، درستی					inandırıcılıq
قانع و معتقد کردن ، باوراندن		inandırmaq	قانع و معتقد سازی		inandırma
مورد اطمینان ، قابل باور ، مورد اعتماد					inanıqlı
مورد اطمینان و اعتماد ، منبع و منشأ باور					inanılacaq
مورد اعتماد و باور واقع شدگی ، قانع کنندگی					inanılma
پذیرفته شدن ، مورد اعتماد و اطمینان واقع شدن					inanılmaq
غیرقابل اطمینان ، پذیرفته نشدنی ، خارق العاده ، غیر ممکن					inanılmaz
غیر قابل اعتماد و اطمینان بودن ، غیر ممکن بودن					inanılmazlıq
پذیرفته شده ، تجربه شده ، مورد اعتماد واقع شده					Inanılmış
ناباور		inanmaz	باور ، اعتماد ، اعتقاد		inanma
ظریف ، نازک ، زیبا ، ملایم ، پنهان ، حساس ، دقیق ، پوشیده ، باریک			incə	قدرت ، نیرو ، توان	incar
بصورت زیبا و ظریف ، جذاب و دقیق					incə-incə
ظریف و نازک و دقیق شدگی			incələnmə	کمر باریک	incəbel
با تمام جزئیات ، بطور همه جانبه ، از هر جهت				incədən-incəyə
ظریف و نازک شدن ، تشریح و جدا شدن					incələnmək
بیش از پیش ظریف ، باریک ، دقیق و تفکیک شدگی				incələşdirilmə
بیش از پیش ظریف شدن ، باریک شدن ، تشریح وتفکیک و تجزیه شدن				incələşdirilmək
ظریف و نازک و دقیق و مجزا سازی				incələşdirmə
بصورت ظریف و باریک و دقیق در آوردن				incələşdirmək
بیش از پیش نازک ، ظریف ، دقیق و زیبا شدگی					incələşmə
رفته رفته ظریف و نازک و دقیق و زیبا شدن					incələşmək
بیش از پیش ظریف و دقیق و زیبا سازی					incələtdirmə
بیش از پیش ظریف و دقیق و زیبا کردن				incələtdirmək
بیشتر ظریف و زیبا سازی ، دقیق تر سازی					incələtmə
باز هم ظریف و زیبا و دقیق کردن					incələtmək
ظریف و زیبا شدگی		incələmə	ظرافت ، زیبائی ، جزئیات		incəlik
ظریف و زیبا سازی		incəltmə	ظریف و زیبا شدن		incələmək
چه خوب ، چه تصادف خوبی ، چه دیدار خوشی		incəvara	ظریف و زیبا و باریک و دقیق شدن		incəltmək
یک نوع ماهی کوچک و ظریف و پولک دار		incibalığı	مروارید ، گرانبها ، دندان		inci
نوعی گیاه زینتی با گلهای سفید از گروه سوسن					inciçiçəyi
رنجیده ، اذیت شده ، قهر		incik	آزار و اذیت شدگی		incidilmə
رنجیدگی ، قهر بودن		inciklik	قهر کرده ، ناراحت		incikli
تشریح و ظریف کردن ، جزئی و دقیق کردن			incilmək	کتاب مقدس انجیل	incil
مهندس		incinar	آزار و اذیت کشی		incimə
آزار و اذیت کشیدن ناراحت شدن ، قهر کردن ، دلتنگ شدن					incimək
مهندسی ، ظریفکاری ، زیباسازی					incinarlıq
مهندسی ، ظریفکاری ، زیباسازی					incənərlik
قهر و رنجیدگی متقابل		incişmə	ناراحت و اذیت شدن ، قهر کردن		incinmək
بطور متقابل اذیت شدن ، قهر کردن ، رنجیدن					incişmək
همین حالا ، هم اکنون		indicə	آزار و اذیت دهی		incitmə
ناراحت و معذب کردن ، اذیت کردن ، دلتنگ کردن					incitmək
اکنون ، حالا ، دراین لحظه و حال ، در این شرایط					indi
از این لحظه ، از این زمان ، از هم اکنون ، از همین حالا					indidən
برای این شرایط ، موجود ، آنچه هست ، معاصر ، حاضر					indiki
فعلاً ، اکنون ، معاصر ، برای موقعیت حاظر ، نسبت به حال					indilik
در حال حاضر ، فعلاً ، اکنون ، در شرایط کنونی					indilikdə
تا کنون ، تا این لحظه		indiyədək	تا کنون ، تا حالا		indiyəcən
گاودار ، گاو پرور		inəkçi	گاو ، گاو ماده		inək
گاو دار		inəkli	گاوداری ، گاو پروری		inəkçilik
نوعی انگور با دانه های درشت و دراز و سرخ				inəkəmcəyi
یک نوع گیاه یکساله علوفه ای از گروه باقلا				inəknoxudu
گاو دوش		inəksağan	گاوچران		inəkotaran
نوعی گیاه چند ساله که در طبابت مردمی مورد استفاده قرار می گیرد					inəkotu
گاو پرور		inəyəbaxan	بی گاو ، بدون گاو		inəksiz
صدای گریه بچه ، اینقه – اینقه نوزاد					inqa – inqə
مردم ساکن قفقاز شمالی که به چچنها نزدیک هستند ، اینقوش					inquş
زاری ، ناله ، شکوه		inildəmə	به زبان اینقوش		inquşca
زاری و ناله متقابل		inildəşmə	ناله و شکوه کردن		inildəmək
بصورت متقابل زاری کردن ، ناله و شکوه کردن متقابل					inildəşmək
زار و نالان کردن ، گریان کردن		inildətmək	زار و نالان سازی		inildətmə
همراه باشکوه و ناله		iniltili	صدای ناله و شکوه ، زاری		inilti
سال گذشته ، سال قبل		inişil	بطور نالان و گریان		inir-inir
نخ ، طناب ، بند		ip	مربوط به سال گذشته		inişilki
ابریشم ، حریر		ipək	تمام ، کاملاً ، همه		ipçin
باز و پاک کننده ابریشم ، حریر					ipəkaçan
مسئول و متخصص و یا فروشنده ابریشم ، حریر باف					ipəkçi
ریسنده و پاک کننده ابریشم ، حریر		ipəkəyirən	تولید و فروش حریر		ipəkçilik
دارای ابریشم و حریر		ipəkli	کرم ابریشم		ipəkqurdu
ابریشم باف ، حریر باف ، بافنده پارچه ابریشمی					ipəktoxuyan
ناهماهنگ ، ناجور ، سرکش ، بی انضباط ، نامناسب					ipəyatmaz
بی نظم بودن ، بی انضباطی ، سرکشی ، عدم تناسب					ipəyatmazlıq
نخ دار ، به طناب کشیده		ipli	طناب کشی ، بند زنی		ipləmə
طناب کشیدن ، بستن ، به زنجیر کشیدن ، ریسیدن ، نخ کردن					ipləmək
پشم ناخالص ، نخ دار		iplikli	نخ ، تار ، خامه		iplik
بی نخ و طناب ، بی بند ، آزاد ، بسته نشده		ipsiz	گاز سمی خردلی		iprit
دور ، کنار ، با فاصله		iraq	نخ و طناب گونه		ipvarı
دور شدگی ، جداشدگی ، بر کنار شدگی				iraqlaşdırılma
بر کنار شدن ، دور شدن ، فاصله گرفتن				iraqlaşdırılmaq
دور کردن ، کنار زدن ، فاصله انداختن ، جدا کردن		iraqlaşdırmaq		دور سازی	iraqlaşdırma
دور شدن ، فاصله گرفتن ، برکنار شدن ، جداشدن					iraqlaşmaq
دوری ، جدائی ، کنار		iraqlıq	عراقی ، اهل عراق		iraqlı
ایرانی ، اهل ایران		iranlı	ایران ، نزدیک ، داخل		iran
قالب ، قاب		irçə	مربا ، شیره ، کمپوت		irçal
نزدیک ، پیش ، جلو		irəli	پاک کردن ، صاف و تمیزکردن		irdələmək
از اول ، از قبل		irəlicədən	بطور نزدیک ، جلو		irəlicə
واقع در پیش ، اولی ، نزدیک ، آنکهدر سمت جلو قرار دارد					irəlidəki
از طرف جلو ، از پیش ، از اول ، از قبل					irəlidən
اولی ، قبلی ، پیشین		irəliki	پس و پیش		irəli-geri
پیشرفت کردن ، پیشروی کردن ، رشد و ترقی کردن			irəliləmək	پیشرفت ، ترقی	irəliləmə
پیش بردن ، بالا بردن ، ترقی دادن ، پروردن			irəlilətmək	پیش بری ، پرورش	irəlilətmə
نزدیکی ، پیشی ، رشد		irəlilik	پیشرفت ، ترقی ، رشد		irəliləyiş
بزرگ ، درشت ، زمخت		irəş	تپه ، بلندی ، نقطه برجسته		irəmə
بافتنی ، نازک پیشانی اسب ، پیشانی بند اسب					irəşmə
بافتنی ، نازک پیشانی اسب ، پیشانی بند اسب					irəşt
وسیله ای که خمیر نان لواش را توسط آن به دیواره تنور می چسبانند					irfidə
درشت ، بزرگ ، برجسته		iri	نفرت آور ، نا پاک		irgənci
نوعی گیاه گلدار که در مناطق کوهستانی و صخره ای رشد می کند					irqa
دارای کله و سر ونوک بزرگ و درشت					iribaşlı
دارای کله و سر بزرگ و درشت بودن					iribaşlıq
دارای شاخ بزرگ و کلفت		iribuynuzlu	دارای بینی درشت ، بزرگ		iriburunlu
دارای گلهای درشت ، بزرگ		iriçiçəkli	خیلی بزرگ ، نسبتاً بزرگ		iricə
دارای دانه و تخمهای درشت و بزرگ			iridənli	دانه درشت	iridənəli
درشت سُم ، دارای پا و ناخن و سُم درشت					iridırnaqlı
گروه ماهیهای دریائی لب پهن و رنگارنگ ، دارای لبهای پهن			iridodaqlar	دارای دندان بزرگ	iridişli
تنومند ، درشت اندام ، دارای بدن و بدنه درشت					irigövdəli
دارای چشمهای درشت و بزرگ بودن ، درشت چشمی			irigözlülük	درشت چشم	irigözlü
گوناگون ، مختلف ، بزرگ و کوچک ، خرد و کلان					iri-xırda
دارای ریشه و پایه بزرگ و تنومند					iriköklü
بزرگ و حجیم کردن ، نوع درشت چیزی را جدا کردن			iriləmək	بزرگ و حجیم سازی	iriləmə
درشت و حجیم شدن ، جدا شدن		irilənmək	بزرگ و حجیم شدگی		irilənmə
بیش از پیش درشت و حجیم شدگی				iriləşdirilmə
بیش از پیش درشت و حجیم شدن				iriləşdirilmək
بیش از پیش بزرگ و حجیم شدن		iriləşmək	بزرگتر و حجیم تر شدگی ، جدا شدگی		iriləşmə
بیش از پیش بزرگ و حجیم کردن		irilətmək	بزرگتر و حجیم تر و درشت تر سازی		irilətmə
درشتی ، بزرگی ، برجستگی		irilik	بزرگ و کوچک		irili-xırdalı
چرک آور		irinlədici	عفونت ، چرک ، ریم		irin
بصورت چرک و عفونت در آوردن		irinlətmək	چرک کردن ، عفونت کردن		irinlənmək
ملتهب و چرکین بودن		irinlilik	چرکین ، عفونی ، ملتهب		irinli
دارای التهاب و عفونت و چرک ، زخم چرکین					irinverən
متصل شدن ، گره خوردن ، در یکدیگر گیر کردن					irişdirilmək
غیر قابل دسترس ، بسیار دور		irişilməz	متصل کردن ، گره زدن		irişdirmək
دست یافتن ، رسیدن ، شوخی و مزاح کردن ، مسخره کردن ، مزاحم شدن					irişmək
درشت برگ		iriyapraqlı	گونه بزرگ		iriyanaqlı
تعجب کردن ، به حیرت افتادن ، رمیدن					irkilmək
رودخانه ، دره	irmaq	ایرلندی	irlandiyalı	کشور ایرلند	irland
رسیدن ، دست یافتن ، آرد جو و گندم درشت دانه که به حیوان می دهند					irmək
استخوان و بند ته دم حیوانات ، ته دم		irtmək	واهمه ، ترس ، شک		irpə
از استخوان و ته دم حیوان گرفتن		irtməkləmək	گرفتن ته و بند دم حیوان		irtməkləmə
مرغ حق ، پرنده ایکه در شبهای بهار و تابستان با صدای حزین و سوزناک می خواند					isaq-musaq
جوش دار ، جوش زده		isbirəli	جوشهای ریز پوست		isbirə
درخت سپیدار		isfəndan	اگر ، شاید ، و ، در حالیکه		isə
اصفهان ، نام یکی از مقام های کلاسیک موسیقی آزربایجانی					isfahan
گرم و مطمئن سازی					isindirmə
گرم کردن ، پناه دادن ، به خود وابسته کردن					isindirmək
آماده برای فراگیری و عادت سریع ، زود آموز					isinikli
فراگیری ، انس ، وابسته شدگی					isinişdirilmə
انس گرفتن ، عادت کردن ، وابسته شدن				isinişdirilmək
عادت دادن ، به خود وابسته کردن ، گرم کردن				isinişdirmək
گرما گیری ، گرم شدن		isinmə	انس و عادت متقابل		isinişmə
بطور متقابل انس گرفتن ، وابسته شدن ، گرم شدن					isinişmək
گرم شدن ، احساس گرمی و تب کردن ، عادت کردن					isinmək
بیماری و جوش پوستی در گلو و پشت گردن					isirqa
تب کردن ، گرم کردن		isitmək	بیماری ، تب ، جوشش		isitmə
تب دار ، بیمار دارای تب بالا ، محل آلوده به بیماری تب					isitməli
چوب رابط گاو آهن و یوغ			iskəncə	اسکله	iskələ
آلت فلزی که نجاران بوسیله آن تخته و چوب را سوراخ و داخل آنرا بزرگ و نیز صاف می کنند ، اسکنه					iskənə
توسط اسکنه سوراخ کردن ، تراش دادن					iskənələmək
توسط اسکنه سوراخ شدن ، تراشیده شدن				iskənələnmək
مردم کوچ نشین ساکن شمال دریای سیاه در صده های 3-7 قبل از میلاد					iskitlər
شخص وابسته به موسسه روزنامه " اسکرا – شراره" که در سال 1900 از طرف لنین تأسیس گردید					iskraçı
خیس و مرطوب شدن ، نرم شدن		isladılmaq	خیس و مرطوب و نرم شدگی		isladılma
خیس ، آبدار ، مرطوب		islaq	خیس ومرطوب شده ، نرم شده		isladılmış
دین اسلام		islam	خیسی ، مرطوبی ، نرمی		islaqlıq
جزیره ایسلند		island	اسلامیت ، مسلمانی		islamlıq
خیس و مرطوب شدگی ، نرم شدگی					islanma
خیس و مرطوب شدن ، نرم شدن					islanmaq
خیس و مرطوب سازی		islatma	خیس و مرطوب		islanmış
خیس کردن ، آب پاشیدن ، مرطوب ساختن					islatmaq
سفارش دهی ، خداحافظی		ismarlama	سفارش ، حواله		ismarış
سفارش کردن ، سپردن ، خدا حافظی کردن					ismarlamaq
به زبان اسپانیائی ، اسپانیولی		ispanca	اهل اسپانیا		ispan
مربوط به یک روز پیش ، پریروز		israğagünkü	پریروز		israğagün
آرزو ، مراد ، طلب ، محبت		istək	گرم ، داغ		issi
عزیز و با ارزش بودن		istəklilik	عزیز ، مهربان ، معشوقه		istəkli
بی میلی ، بی مهری		istəksizlik	بی میل ، بی رغبت		istəksiz
تقاضا ، خواهش ، حس محبت و آرزو					istəmə
بدون تقاضا و خواهش ، بدون اینکه بخواهد					istəmədən
خواستن ، دوست داشتن ، آرزو کردن ، عزیز شمردن					istəmək
مورد مهر و محبت واقع شدگی					istənilmə
تقاضا شدن ، مورد درخواست و مهر واقع شدن					istənilmək
مورد مهر و محبت و تقاضا و آرزو واقع شدگی					istənmə
دوست داشته شدن ، مورد آرزو و تقاضا واقع شدن					istənmək
در اول کلماتی می آید که در جمله وظیفه مشترکی دارند و معنی چه ، یا را می دهند					istər
بصورت بی میل و رغبت ، ناخواسته ، خواه ناخواه				istər-istəməz
تقاضا و آرزو کردن ، خواستن ، دوست داشتن			istətmək	تقاضا و آرزو	istətmə
خواه ناخواه ، چه بخواهد چه نخواهد				istəyə-istəməyə
به گرمی ، بطور راحت و گرم ، ممکن ، مفید ، مناسب			isticə	گرم ، دارای حرارت	isti
بصورت گرم ، پیش از آنکه سرد شود ، فوری ، در حال ، سریع					isti-isti
آب انبار مزرعه برنج ، سنگ ترازو به وزن 400 گرم					istil
بیش از پیش گرم با حرارت سازی ، احساس گرما و تب					istiləmə
بیشتر گرم کردن ، احساس گرما و تب نمودن					istiləmək
بیش از پیش گرم و با حرارت شدگی				istiləndirilmə
بیشتر گرم و با حرارت شدن ، داغ شدن				istiləndirilmək
گرمتر و داغ تر سازی ، حرارت بخشی				istiləndirmə
گرمتر کردن ، حرارت بخشیدن ، داغ کردن				istiləndirmək
گرم و داغ شدن		istilənmək	گرم و داغ شدگی		istilənmə
بیش از پیش گرم و داغ شدگی				istiləşdirilmə
بیشتر داغ و گرم شدن ، حرارت زیاد پیدا کردن				istiləşdirilmək
بیشتر گرم و داغ سازی ، حرارت دهی				istiləşdirmə
بیشتر گرم و داغ کردن ، حرارت زیاد				istiləşdirmək

منبع :

1- فرهنگ تركي - فارسي داشقين نوشته علي حسين زاده ( داشقين ) انتشارات اختر تبريز