İ
پانزدهمین حرف الفباي توركي آزربايجاني i ( ای ) مي باشد .
املاء و معاني لغات پُر كاربرد و مصطلح در زبان توركي آزربايجاني كه با حرف i شروع مي شوند در جدول زير
آمده هست :
| بیشتر گرم و داغ شدن ، دارای حرارت بیشتر شدن | istiləşmək | بیشتر گرم شدگی | istiləşmə | ||
| گرم و داغ کردن ، بیشتر گرم کردن | istilətmək | گرم و داغ سازی | istilətmə | ||
| ظرفیت گرمائی ، حرارت حاصله از تحرکات مولکولی جسم ، حرارت ، گرمی ، صمیمیت | istilik | ||||
| هادی ، هدایت کننده گرما و حرارت | istilikkeçirən | ||||
| حالت و خصوصیت هدایت گرما در اجسام | istilikkeçirmə | ||||
| گرما زا ، قابلیت گرمازائی ، حرارت دهی | istiliktörədici | ||||
| گرمازائی ، ایجاد گرما و حرارت | istiliktörədicilik | ||||
| حالت و ویژگی گرمازائی ، تولید حرارت | istiliktörətmə | ||||
| فلفلدان ، ظرف فلفل سیاه | istiotqabı | فلفل ، تندی | istiot | ||
| فلفل زدن ، فلفل سیاه پاشیدن | istiotlamaq | فلفل زنی | istiotlama | ||
| فلفلدار شدن ، دارای فلفل سیاه شدن | istiotlanmaq | دارای فلفل شدگی ، فلفلدار شدگی | istiotlanma | ||
| فلفلدار شده ، فلفل سیاه کاشته شده ، فلفل پاشیده | istiotlanmış | ||||
| مزرعه فلفل | istiotluq | فلفدار ، دارای فلفل سیاه ، تند ، تلخ | istiotlu | ||
| سرد و گرم ، شرایط متفاوت ، موقعیت ، وضعیت | isti-soyuq | گرماسنج ، دماسنج | istiölçən | ||
| قابلیت و ظرفیت گرمازائی ، حرارت دهی | istitörətmə | آبگرم ، آبگرم معدنی | istisu | ||
| سوئیسی | isveçrəli | گرما زدگی | istivurma | ||
| کار ، فعالیت ، سعی ، زحمت ، مشغولیت ، تلاش ، شغل ، محکومیت | iş | ||||
| بین کاری ، حین کار | işarası | رهبر ، دینی ، امام ، پیشوا | işan | ||
| نقطه نورانی ، سوسو ، نور ضعیف که از دور دیده می شود | işarantı | ||||
| سوسوزنی ، پخش نور ضعیف و جزئی | işarma | ||||
| سوسو زدن ، نور ضعیف پخش کردن ، برق زدن | işarmaq | ||||
| روشن و آشکار سازی | işartma | نور ضعیف ، سوسو | işartı | ||
| روشن کردن ، آشکار کردن ، زنده کردن ، نشان دادن | işartmaq | ||||
| کاردان ، کارشناس | işbilən | کاردان ، قابل | işbacaran | ||
| فعال و کار دوست بودن | işcillik | کار دوست ، فعال | işcil | ||
| کارگر و روستائی ، کشاورز | işçi-kəndli | کارمند ،کارگر ، کار دوست | işçi | ||
| کارآمد ، مفید ، لازم | işəgələn | کار و فعالیت مخفی ، حیله | işdək | ||
| کارآمدی ، مفید بودن ، سودمندی ، ضرورت | işəyararlılıq | ضروری ، مفید | işəyararlı | ||
| شکنجه ، آزار ، اذیت | işgəncə | سودمند ، مفید ، کار آمد ، ضروری | işəyarayan | ||
| آب گوشت و مرغ چربی دار ، دمبه سرخ نشده | işgənə | ||||
| چفت و بست ، زبانه ، شبهه ، امید ، مشکل ، مانع | işgil | ||||
| اتصال ارابه به یوغ ، ایجاد مشکل و مانع | işgilləmə | ||||
| چفت کردن ، بستن ( در ، ارابه ) ، انداختن ( زبانه ) ، جلوگیری کردن ، مانع شدن ، مشکل ایجاد کردن | işgilləmək | ||||
| بسته شده بوسیله درختی با همین نام | işgilli | ||||
| باریک ، ظریف ، ضعیف | işkə | کار و پیشه ، فعالیت ، شغل | iş-güc | ||
| فعال کننده ، نیرو بخش ، تکان دهنده ، نرم کننده | işlədici | ||||
| استفاده شدگی ، فعال شدگی ، مشغول شدگی | işlədilmə | ||||
| فعال شدن ، کار کردن ،استفاده شدن ، بکار آمدن | işlədilmək | ||||
| فعال ، پر تلاش ، کارآمد ، مورد استفاده ، ضروری ، مفید ، فعالیت و کار مخفی ، حیله | işlək | ||||
| نقش و نگار روی پارچه حک شده ، نقش ، کنده کاری | işləmə | ||||
| کارکردن ، فعالیت کردن ، انجام دادن ، کامل کردن | işləmək | ||||
| خام ، مناسب کار و فعالیت ، منقش ، حک شده | işləməli | ||||
| استفاده شدگی ، فعال شدگی ، منقش شدگی | işlənilmə | ||||
| استفاده شدن ، کارشدن ، حکاکی شدن ، منقش شدن | işlənilmək | ||||
| مورد استفاده واقع شدگی ، کارآیی ، کاربری ، نقش و نگار | işlənmə | ||||
| مورد استفاده واقع شدن ، بکار آمدن ، منقش شدن ، کار شدن | işlənmək | ||||
| کار شده ، انجام شده ، دارای نقش و نگار و حکاکی | işlənmiş | ||||
| مسبب و مقصر اصلی ، انجام دهنده کار و عمل | işlərbaşı | ||||
| بکارگیری ، فعال شدگی ، عمل شدگی ، منقش شدگی | işlətdirilmə | ||||
| بکارآمدن ، فعال شدن ، استفاده شدن ، منقش شدن ، انجام و عمل شدن ، تمام شدن | işlətdirilmək | ||||
| انجام ، عمل ، تلاش ، ایجاد ، تحرک | işlətdirmə | ||||
| فعال کردن ، به کارگرفتن ، انجام دادن ، عمل کردن | işlətdirmək | ||||
| بکارگیری ، فعال سازی ، مشغول سازی ، داروی مسهل | işlətmə | ||||
| روشن کردن ، فعال کردن ، استفاده کردن ، بکار بردن | işlətmək | ||||
| قابل استفاده ، مفید ، داروی مسهل | işlətməli | ||||
| مشغول ، کاردار ، داری نیت و مقصد پنهان | işli | ||||
| دارای کار و شغل ، فعال ، پرتلاش ، کارگر | işli-güclü | ||||
| کندن ، سوراخ کردن | işmək | دارای کار و شغل | işli-peşəli | ||
| کار دوست ، فعال | işsevən | مسلک ، شغل ، کار | iş-peşə | ||
| بدون کار و فعالیت ، بیکار | işsiz-gücsüz | بیکار ، غیر فعال | işsiz | ||
| بدون کار و فعالیت ، بیکار | işsiz-peşəsiz | بیکاری ، بی در آمدی | işsizlik | ||
| دروغ ، حیله ، مکر | iştüx | علامت اشاره به چیزهای نزدیک | iştə | ||
| سگ ، بد رفتار ، بد اخلاق | it | دروغ ،کذب ، مکر | iştük | ||
| به زبان ایتالیائی | italyanca | ایتالیائی | italyan | ||
| تطبیق و تقلید از اصول ایتالیا ( در موسیقی ) | italyançılıq | ||||
| نوعی زنبور که در خاک لانه می سازد ، زنبور سگ | itarısı | ||||
| نابود و محو شدگی | it-bat | سگ ماهی | itbalığı | ||
| گیاهی چند ساله از گروه سوسن ، سورنجان ، وسیله که سگ را خفه می کند | itboğan | ||||
| سگ پروری | itçilik | سگ پرور،سگبان | itçi | گل نسترن | itburnu |
| گل مژه | itdirsəyi | لانه سگ ، جای بسیار بد | itdamı | ||
| مسئول سگ ، مسئول سگهای شکاری ، پلیسی و غیره | itəbaxan | ||||
| تکان دادن ، چیزی را به جهتی سوق دادن ، پیش بردن ، حول دادن | itələmək | تکان ، تکان دهی ، حول دهنده | itələmə | ||
| تکان ، حرکت ، تحریک ، پیش روی ، حول | itələnmə | ||||
| تکان خوردن ، به جهتی سوق داده شده ، تحریک شدن ، حول داده شدن | itələnmək | ||||
| تکان و فشار متقابل ، به صورت متقابل حول دهنده | itələşmə | ||||
| تکان دادن و فشار آوردن متقابل ، سوق دادن متقابل | itələşmək | ||||
| تکان دهنده ، سوق دهنده ، فشار آورنده | itələyici | ||||
| بد رفتار ، بد اخلاق | itqılıq | نام بچه شاهین در میان مردم | itgə | ||
| افراد بیگانه وناشناخته ، افراد بی ارزش | it-qurd | هیاهو ، منازعه ، سرو صدا | itqırdı | ||
| تیز ، تند ، چابک ، سریع | iti | خیار تلخ | itxiyarı | ||
| دارای نگاه تند و جدی ، مصمم | itibaxışlı | سریع جاری شونده | itiaxan | ||
| دارای بینی ریز | itiburun | دارای زاویه حاده ، دارای زاویه تیز | itibucaqlı | ||
| آلت فلزی تیز لبه برای پاکسازی گوشت پوست | itidəmir | دارای شاخ تیز | itibuynuzlu | ||
| تیز دندان | itidişli | تیز ناخن ، تیز پا | itidırnaqlı | ||
| تیزبین ، دارای قوه بینائی قوی و تیز | itigörən | تیزرو ، تندرو | itigedən | ||
| دارای چشم تیز بین ، دارای چشمان قوی | itigözlü | ||||
| دارای چشمان تیزو تند بودن | itigözlülük | ||||
| غائب ، گم شده ، نیست شده | itik | ||||
| کسیکه بدنبال غائب و گم شده خود می گردد | itikçi | ||||
| دارای گم شده ، کسیکه چیز مهم و ارزشمندی را از دست داده | itikli | ||||
| تیز و تند سازی | itiləmə | تیز پر ، تیز بال | itilələk | ||
| تیز و تند کردن ، تحریک ویران کردن ، موثر کردن | itiləmək | ||||
| تیز و تند شدن | itilənmək | تیز و تند شدگی | itilənmə | ||
| بیش از پیش تند و تیز شدن | itiləşdirilmək | بیش از پیش تیز و تند شدگی | itiləşdirilmə | ||
| تند و تیز کردن | itiləşdirmək | تند و تیز سازی | itiləşdirmə | ||
| بیشتر تند و تیز شدن | itiləşmək | تند و تیز شدگی | itiləşmə | ||
| تند و تیز کردن ، بران و قاطع نمودن | itilətdirmək | تند و تیز سازی | itilətdirmə | ||
| تندی ، تیزی ، قاطعیت | itilik | تند و تیز کننده | itiləyici | ||
| رد شدن ، گم شدن ، رفتن ، غیب شدن ، دور شدن | itilmək | گم شدگی ، رد شدگی | itilmə | ||
| غیب و مفقود شدن | itirilmək | غیب و مفقود شدگی ، نیست شدگی | itirilmə | ||
| گم کردن ، غیب کردن | itirmək | غیب و مفقود سازی | itirmə | ||
| غیب و مفقود کردن ، گم و نیست کردن | itirtdirmək | غیب و مفقود سازی ، گم و پنهان سازی | itirtdirmə | ||
| طرز و نوع غائب و مفقود شدن | itiş | نیست و نابود کردن ، مفقود نمودن | itirtmək | ||
| دارای برگهای نوک تیز | itiyarpaqlı | دارای نوک تیز و تند | itiuclu | ||
| بی خبر ، غائب ، گم شده ، بی نام ، بی نشان | itkin | مفقود ، گم شده ، ضرر ، مرگ | itki | ||
| بی نامی ، بی خبری ، گم شدگی ، مفقود بودن | itkinlik | ||||
| بدون تلفات جانی و مالی ، بی ضرر و زیان | itkisiz | ||||
| سگ شدگی ، حمله به یکدیگر | itləşmə | ||||
| سگ شدن ، یکدیگر را گاز گرفتن ، مانند سگ رفتار کردن | itləşmək | ||||
| سگی ، رفتار مخصوص سگ ، سگ بودن، بد رفتار بودن | itlik | ||||
| تیز ، تند ، بران | itmil | غیب و مفقود شدگی | itmə | ||
| سگ مگس ، آدم پررو و سمج | itmilçəyi | ||||
| تیز و تند کردن نوک چوب ، میله و غیره | itmilləmək | ||||
| علف سگ ، گیاهی که درمیان زباله ها رشد می کند | itotu | ||||
| شوخ ،کسیکه دگرانرا دست بیاندازد | itoyunadan | ||||
| سیر وحشی ، گیاه وحشی شبیه سیر | itsarımsağı | ||||
| پیاز وحشی سمی ، گیاه وحشی شبیه پیاز | itsoğanı | ||||
| نوعی خار که در مناطق پست رشد و نمو می کند | ittikanı | ||||
| جای بسیار بد ، کثیف ، آلوده ، دور از شأن انسان | ityatmaz | سیاه دانه | itüzümü | ||
| بسیار بد ، بی طعم و بی نمک ، ضد لذیذ ، غیر قابل خوردن | ityeməz | ||||
| روش سگ ،گامهای ظریف و سریع | ityerişi | ||||
| بو ، بوی ، رایحه ، دوک نخ ریسی ، ابزار رشتن پنبه ، پشم و غیره | iy | ||||
| درک و احساس کننده سریع بوی و رایحه | iycil | احساس بو ، رایحه | iybilmə | ||
| دارای سنجد ، دارای درختان سنجد | iydəli | سنجد | iydə | ||
| خوب ، بهتر ، زیبا ، مناسب | iyi | باغ درختان سنجد | iydəlik | ||
|
| iyirmi | بو کشی ، دریافت رایحه | iyimə | ||
| دریافت بوی و رایحه یکدیگر ، بوئیدن متقابل | iyimək | ||||
| گندیده ، بوئیده ، گیاه بدبوی و ناخوش آیند مناطق باتلاقی | iyimiş | ||||
| سوسن مناطق باتلاقی | iyir | ||||
| بیست و پنج مناتی ، پول اسکناس ، دارای شماره 25 ، بیست و پنج تائی | iyirmibeşlik | ||||
| بیست روزه | iyirmigünlük | به اندازه بیست ، فقط بیست عدد | iyirmicə | ||
| پول بیست قرانی ، به اندازه 20 ریال | iyirmiqəpiklik | ||||
| بیست ساله ، برای 20 سال | iyirmiillik | ||||
| بیستی ، به اندازه بیست ، بیست عددی ، شماره 20 | iyirmilik | ||||
| گندیده و بدبو سازی | iyitmə | ||||
| بصورت گندیده و بد بو در آوردن ، بوی چیزی را پخش کردن | iyitmək | ||||
| بو کشی ، دریافت رایحه | iyləmə | ||||
| بو کشیدن ، رایحه چیزی را دریافت کردن ، جستجو کردن | iyləmək | ||||
| گندیده و بدبو سازی ، پخش بوی و رایحه | iyləndimə | ||||
| گندیده و بودار کردن ، رایحه چیزی را پخش کردن | iyləndimək | ||||
| گندیدگی ، بو دهی ، کهنه و خراب شدگی ، بودار شدگی | iylənmə | ||||
| گندیدن ، کهنه و خراب شدن ، بو کشی | iylənmək | ||||
| بو کشی و دریافت رایحه متقابل | iyləşmə | گندیده ، بوئیده | iylənmiş | ||
| بوئیدن و دریافت کردن رایحه متقابل ، انس گرفتن | iyləşmək | ||||
| گندیده و خراب و کهنه کردن | iylətmək | گندیده و کهنه سازی | iylətmə | ||
| سوزن ، آلت نوک تیز | iynə | بو دار ، معطر ، دارای رایحه | iyli | ||
| سوزن کوچک و ظریف | iynəcik | نوعی زردآلو ،آلو | iynəburnu | ||
| دارای دندانهای تیز و نازک ، دندان سوزنی | iynədiş | ||||
| سوزندان ، قاب سوزن | iynəqabı | پرنده تیز پرواز و کوچک | iynədoğan | ||
| سوزن زنی ، آمپول زنی ، ایجاد موانع و انگل ، نخ را از سوراخ سوزن عبور دادن | inələmə | ||||
| سوزن زدن ، سوزن فرو بردن ، بر هم زدن ، ایجاد مانع و مشکل کردن ، آمپول زدن | iynələmək | ||||
| سوزن گونه ، تیز | iynəvarı | سوزندار ، نیش دار ، تلخ | iynəli | ||
| درخت دارای برگهای تیز و سوزنی | iynəyapraqlı | آمپول زن | iynəvuran | ||
| گروه درختان برگ سوزنی ، همیشه سبز | iynəyapraqlılar | ||||
| نفرت انگیز بودن ، پستی ، رذالت | iyrənclik | نفرت آور ، بسیار بد | iyrənc | ||
| متنفر کردن | iyrəndirmək | متنفر سازی | iyrəndirmə | ||
| متنفر و بیزار شدن | iyrənmək | متنفر و بیزار شدگی | iyrənmə | ||
| بی بوئی ، بی بوی بودن | iysizlik | بی بو ، بدون رایحه | iysiz | ||
| ماه ژوئیه ، جولای | iyul | اثر ، رد ، نشان | iy-toz | ||
| راست ، دوک گونه | iyvarı | ماه ژوئن ، جون | iyun | ||
| ردیاب ، تعقیب کننده ، جستجوگر | izaxtaran | رد ، اثر ، نشان | iz | ||
| تعقیب ، ردیابی | izləmə | تعقیب کننده ، ردیابی کننده ، کاوشگر ، پیگیر | izçi | ||
| تعقیب کردن ، رد یابی کردن ، جستجو کردن ، پیگیری کردن | izləmək | ||||
| تعقیب و ردیابی شدگی ، مورد جستجو واقع شدگی | izlənmə | ||||
| تعقیب شدن ، مورد جستجو و کاوش واقع شدن | izlənmək | ||||
| تعقیب ، ردیابی ، کاوش | izlətdirmə | ||||
| تعقیب کردن ، ردیابی کردن ، جستجو کردن | izlətdirmək | ||||
| تحت تعقیب و جستجو قرار دادن | izlətmək | ||||
| بی اثر ، بی نشان ، نا معلوم | izsiz | دارای علامت و نشان و رد | izli | ||
| بدون هر گونه رد و اثر و نشان ، بی خبر ، بی اثر | izsiz-soraqsız | ||||
| بی نام و نشان ، فاقد هر گونه علامت ، نشان و اثر | izsiz-tozsuz | ||||
| آثار و علائم بجای مانده ، اثر ، نشان ، رد | iz-toz | ||||
| غیب و مفقود شدن ، نیست شدن ، دور شدن ، نابود شدن | itmək | ||||
منبع :
1- فرهنگ تركي - فارسي داشقين نوشته علي حسين زاده ( داشقين ) انتشارات اختر تبريز
